dinsdag 18 december 2018

Bhutanees eten

Het nationale gerecht dat praktisch bij geen enkele maaltijd ontbreekt is emma datsi. Een curry van chili's met kaassaus. Afhankelijk van de soort chili en de hoeveelheid ervan is het heet tot erg heet. Helaas hou ik niet van heet, laat staan van heel heet. Toch heb ik elke keer er een theelepel van genomen en was het verschil tussen de ene en de andere bereiding goed te proeven. De laatste avond in een homestay zou ik leren hoe het klaar te maken maar dat is er, helaas voor Martijn, niet van gekomen.

Andere curry's worden oa van sperziebonen, broccoli, winterpeen of aardappelen met gember gemaakt. Alles al dan niet met kaassaus en/of chili. Rettich, kool en aubergines kunnen ook gebruikt worden, maar heb ik niet zo veel gezien. Tomaten, uien en knoflook zitten voornamelijk ergens door.

De basis van elke maaltijd is rijst, al dan niet met spaghetti, rode rijst of rijst met maïs als tweede basis.

Soep wordt tegelijk met alle andere schotels opgediend. Soep was altijd groentesoep, linzensoep of pompoensoep.

Als eiwitbron, behalve de combinatie van rijst met linzen, waren er over het algemeen eieren, kippen of rund en een enkele keer varken.

Van rund wordt ook de huid gegeten. Die kan op verschillende manieren klaar gemaakt worden. De twee manieren die ik geproefd heb gaven een verschillende smaakbeleving maar de textuur was niet mijn ideaal. Varkensvlees wordt ook met huid, maar zonder haar, gegeten. Ook daar wordt ik niet warm van de textuur.

Een Bhutaanse specialiteit is gedroogd rundvlees. En dat is best lekker.




Er is een groot verschil tussen maaltijden bij mensen thuis en in de hotels. De eerste zijn beduidend beter van smaak. Een ander verschil zit in de sfeer. Vergelijk de foto van de maaltijd in de keuken hierboven met de foto hieronder in het hotel.



Op de een of andere manier staan de tafels zo gerangschikt dat je te kijk zit voor het personeel en/of het erop lijkt dat je bij een ander zit te kijken wat hij eet. Maar misschien komt dat alleen maar omdat ik altijd een van de weinigen was. 

Behalve smaak en sfeer is ook het ontbijt anders. In het hotel doen ze hun best met toast, eieren, pancakes e.d. met boter, jam en honing erbij. En dat mist helaas bij mij het doel. Ook wordt bij de andere maaltijden de soep vooraf gegeven. 

zaterdag 15 december 2018

Homestay

Mijn touroperator heet niet voor niets Bhutan Homestay. Er worden ook overnachtingen bij mensen thuis geregeld.
Gelukkig niet meteen de eerste dagen zodat je eerst een beetje kan acclimatiseren qua gids, eten en omgangsvormen.


Mijn eerste homestay was in een dorpje dat bekend staat om zijn weven. Hierboven het raam van mijn slaapkamer. Van binnen heb ik geen foto's. Bij mensen thuis zijn is toch niet te vergelijken met een hotel. De televisie staat aan  er lopen mensen in en uit, je zit op de grond en het eten is beduidend lekkerder dan in het hotel.


De eerste avond was onwennig, behalve mijn gids sprak niemand Engels. De volgende ochtend was mijn gids onze chauffeur de weg aan het wijzen om iemand op te halen en was ik op mezelf aangewezen. Gelukkig stond de tv aan. De internationale anticorruptiedag werd uitgebreid gebracht. Ik wist niet eens dat die bestond. Daarna was er een quiz voor kinderen uit groep 6, in het Engels, met wiskundevragen, woorden maken, algemene ontwikkeling en aardrijkskunde. Indrukwekkend wat de kinderen in groep 6 al weten en kennen. Voor mijn gevoel meer dan de Nederlandse kinderen van die leeftijd.

De tweede avond was veel ontspannender. Toen hebben we muziek gemaakt en volksdansen uitgewisseld.


Mijn andere homestay was een farmstay, voor mooie foto's zie https://www.bhutanhomestay.com/portfolio/peljorling-yurbi-farmstay/

Daar waren ze druk aan het werk met het verbreden van de weg zodat er een vrachtwagen over kon rijden om spullen voor het bouwen van een nieuw huis te brengen.
Hier sprak de dochter gelukkig goed Engels en was ik minder afhankelijk van mijn gids. Omdat zij een baby van 4 maanden had en die borstvoeding gaf kon ik meteen daar wat over vragen. Het schijnt verplicht te zijn je baby minimaal zes maanden alleen maar borstvoeding te geven. En dat doen ze zonder gene. Vreemde mannen of vrouwen maakt niet uit. Ook werden er katoenen luiers gebruikt die op dezelfde manier gevouwen werden als ik geleerd had. 's Nachts gebruikte ze wel wegwerpluiers zodat ze door kon slapen.


Ze hebben een gemengd bedrijf en we kregen dan ook verse melk, zelf gemaakte cottage cheese en boter. De groeten werden geoogst waar we bij stonden en de rijst kwam uit de eigen paddy. Heerlijk gegeten want ze konden ook goed koken.

Ook maakten ze hun eigen biogas van koeienmest. En uiteraard hun eigen ara. Erg hard werkende mensen die gelukkig ook ontspannen.


donderdag 13 december 2018

Boeddhisme

Bij Boeddhisme zijn tegenwoordig twee gevoelens heel gewoon. Myanmar waar de Boeddhistische bevolking mensen met een andere overtuiging wegpest, zacht uitgedrukt, en een zachtaardige levensbeschouwing waar iedereen lief en aardig is. Het tweede is wat in ieder geval wat aan het Westen verkocht wordt.

Lezend over Bhutan en zijn national global happiness kom je aan de tweede interpretatie. De staatsgodsdienst is een van de Boeddhistische stromingen, maar de koning stelt nadrukkelijk dat iedereen vrij is in zijn keuze. Het blijkt dat tot de eerste koning (ze zijn nu aan de vierde) de verschillende stromingen met elkaar streden. Iets dat strijdig is met de Boeddhistische leer. Die, anders dan de Islam, de Christenen en de Joden, niet verkondigt dat niet gelovigen niet in de hemel komen. De strijd was in dit geval puur economisch, wie het profijt van de gebeden en offers zou krijgen. Lees bijvoorbeeld Kim geschreven door Rudyard Kipling.

Je ziet overal watermolens die gebedsmolens aandrijven, je ziet overal gebedsvlaggen wapperen, je ziet overal stupa's, kloosters,....
En behalve dat uiterlijk vertoon zie je ook dat iedereen netjes met de klok mee om de stupa's gaat, dat bij een tempelbezoek eerst voor de leerstoel en daarna voor het altaar gebogen /geknield wordt. Dat heilige relieken met eerbied aangeraakt worden,....



Maar na het eerbetoon wordt er gewoon geld gewisseld door uit de donaties het juiste bedrag te pakken, met zijn allen thee te drinken voor het altaar, door zo hard mogelijk rond te rennen met een gebedsmolen tot je buiten adem lachend neervalt, ...

In het dagelijks leven zie je dat ze levens proberen te sparen, zelfs vliegen worden buiten gezet in plaats van doodgeslagen. Aan de andere kant eten ze wel vlees. Dat zou in/uit principe alleen van natuurlijk gestorven dieren mogen zijn maar er wordt wel gewoon geïmporteerd. Toch houden ze geen varkens, want die kun je alleen maar slachten. Wel koeien voor de melk en kippen voor de eieren en als kaas alleen maar iets als cottage cheese omdat daar geen leb uit een kalvermaag nodig is. Eerbied voor alles wat leeft.

En van de uitstraling van dat geheel wordt ik erg blij.

vrijdag 7 december 2018

Tsechu, religieus festival

Volgens het reisplan zou ik twee dagen kloosters en weverijen bezoeken inclusief een halve dag wandelen.

Terwijl mijn gidse en ik aan het eerste klooster begonnen hoorde onze chauffeur dat er die dag in de buurt een tsechu was. Die komen in december meestal niet meer voor. Het voorstel was dan ook om daar naartoe te gaan. Wat we dan ook deden.

Een tsechu is een driedaags festival waarin belangrijke religieuze dansen worden gedaan door monniken. Als goed Boeddhist wordt je geacht ze bij te wonen als je de kans krijgt. Elke dag is er één heel belangrijke dans en een aantal minder belangrijke. Op die manier krijgen mensen die niet de volle drie dagen kunnen toch altijd iets mee.


Op de eerste dag, die dus toevallig ook de eerste dag van het festival was, was de belangrijkste dans het uitroeien van onwetendheid.
Alle religieuze dansen zijn maskerdansen. Tussendoor waren er dans en gezang door een vrouwengroep.


Ook zijn er clowns aanwezig. Ze zorgen voor vermaak tijdens en tussen de dansen /dansers. Ook helpen ze als een masker los begint te zitten of iemand op de foute plaats gaat staan of om kinderen en zwerfhonden weg te houden


Tijdens dat eerste festival hoorde we dat er in een ander klooster ook net het jaarlijkse festival begonnen was. We besloten dan ook om daar de volgende dag naar toe te gaan. 

Mijn gidse was zo vriendelijk om mij in de lokale klederdracht te steken omdat iedereen op zijn Paasbest naar zoiets toegaat. 

Deze dag was in dit klooster de belangrijkste dans die van de dood. Dat na je dood je goede en slechte daden tegen elkaar afgewogen worden en afhankelijk daarvan je wedergeboorte bepaald wordt. De dans is ook om je te leren wat je te wachten staat na je overlijden zodat je niet onnodig bang bent. Het is van alle belangrijke dansen ongeveer de belangrijkste.


Hierboven zittend in het midden de god van de dood, vergezeld door de demon die de slechte mensen meeneemt (de zwarte) en de godheid die de goede mensen meeneemt (de witte). 


donderdag 6 december 2018

Van Samdrup Jongkhar naar Trashigang

We moesten vroeg weg omdat een deel van de weg zou sluiten ivm wegwerkzaamheden. Omdat mijn mobiel dus soms op India stond en soms op Bhutan zette ik de wekker op de vroegste tijd. Uiteraard stond hij op Bhutan toen hij afging en had ik een half uur over.

Fijn even alleen het stadje verkennen. Kan ik meteen langs de flappentap die het gisteren niet deed. Gelukkig zag het er nu goed uit. Pinpas werd geweigerd. Dat had ik al verwacht  dus maar credit card. Die werd geaccepteerd, pin werd geaccepteerd en toen kwam de blijde boodschap "processing" .  Na een paar minuten werd ik minder blij en na nog een paar minuten ongerust. Gelukkig had ik wel mijn pas terug. Weglopen bij een atm die zegt dat hij aan het werk is doe je niet gauw, maar ik was al te laat voor mijn afspraak. Gelukkig wilde de winkelier aan de overkant wel een oogje in het zeil houden.
Mijn gidse heeft het verder afgehandeld.

Na vertrek reden we de bergen in met mooie uitzichten

Bij de wegversperring bleek hij zonder aankondiging een half uur eerder gesloten te zijn en waren wij daardoor 5 minuten te laat. Na wat gesoebat mochten we toch door, maar 500 meter verder wilden ze niet meer aan de kant en zaten we dus vast. Anderhalf uur op een stoffig stuk weg zonder iets te doen. Dus toen zijn we maar gaan picknicken.

Later hebben we nog een Boeddhistisch Park bezocht.



En om vijf uur viel de nacht

woensdag 5 december 2018

Terug naar de aankomst in Guwati

Helemaal verreisd, gedesoriënteerd, alleen maar naar bed willen en slapen. Zo stapte ik in Guwati uit. Feitelijk was ik na de landing weer in slaap gevallen en werd wakker omdat iedereen uitstapte.

Gelukkig was het een binnenlandse vlucht en hoefde er geen immigratiezaken meer gedaan te worden. Alleen de bagage van de band halen en naar buiten lopen. Vanaf dat moment moment zou het allemaal geregeld moeten zijn.

Gelukkig, een bordje "Liesbeth" werd omhoog gehouden, mijn bagagekar werd overgenomen en ik hoefde alleen maar achter de chauffeur aan te lopen.

Het was een vriendelijke man. Hij stopte onderweg om water voor mij te kopen, vertelde over zijn kinderen, legde uit wat ik allemaal zag gebeuren op het land (rijstoogst), legde uit waar manshoge bamboemanden voor gebruikt werden (rijstopslag), wees me op een theeplantage en dat die nu onderhouden werd om nieuwe knoppen voor theeblaadjes te krijgen...
Fijn om meteen zo onthaald te worden.

Op de grens met Bhutan stond mijn gidse (is dat vrouwelijk voor gids?) in nationale klederdracht me op te wachten. Handen schudden, inderdaad met twee tegelijk, half buigen want ik schijn eerbiedwaardig te zijn. Ze neemt me mee naar de paspoort controle en er komt een mooi visum bij.
Dan worden we naar het hotel gereden waar we afscheid nemen van de Indiase chauffeur. Gelukkig heb ik bij de paspoortcontrole kunnen vragen of fooi verwacht wordt en hoeveel ongeveer. Ook gelukkig heb ik nog wat roepies van toen ik uit Nepal terug vloog.

In het hotel worden we onthaald met thee voor ik mijn kamer te zien krijg. Dat blijkt overal zo te zijn. En bespreken mijn gidse en ik het programma voor de rest van de dag. Eerst een uur slapen en dan de stad bekijken, daarna weer rust tot het avondeten.

Van dat slapen komt niets. Mijn hoofd zit vol indrukken. Maar iets ervan verwerken en uitrusten lukt wel. Helaas is het daarna al zo laat dat de markt al aan het sluiten is. We drinken dan maar thee en kopen een tros bananen als tussendoortje.
Het tweede rustmoment gaat beter. Alleen kom ik daarna een kwartier te laat voor de afspraak terwijl ik denk een kwartiertje te vroeg te zijn



Er is een half uur tijdsverschil tussen Bhutan en India en mijn mobiel denkt af en toe dat hij van staat verandert. Lastig.

Bij het avondeten de beroemde emma datsi, Chilipeper met kaassaus. Daar had ik van te voren al tegen aan gehikt. En terecht. Want uiteraard vond ik wel dat ik het moest proberen.

Daarna was de dag echt voorbij en kon ik echt naar bed in de hoop op een goede nachtrust.

Pakken

En dan is het zover. Tijd om te pakken.

Omdat mijn geweldige vrienden een mooie inzamelingsactie hebben gehouden voor de lokale gidsen zit mijn ruimbagage vol.
Ze hebben een mooie doos gemaakt die op het Klimcentrum Monte Cervino mocht staan en daar tot en met het Dutch Drytool Event gestaan heeft met bovenstaand resultaat 

Thuis zijn we ook ijverig bezig geweest 
En daarnaast kwam ook nog een collega met twee paar wandelschoenen 

Het was duidelijk dat ik maar minimaal voor mezelf mee kon nemen. Niet meer dan de handbagage  Gelukkig hielp Martijn met pakken  Zijn omgaan met spanbanden leverde voldoende compressie om ook nog wandelstokken toe te voegen.

Alles ingepakt en Martijn brengt me weg naar Schiphol. Vliegtuig gaat op tijd en land middernacht in Delhi waar ik 's ochtends om 8 uur weer vertrek om uiteindelijk om twee uur 's middags in Sandrup Jongkhar aan te komen. Redelijk geradbraakt door gebrek aan nachtrust