vrijdag 18 november 2022

Zondag, vertrek uit Thimpu voor een paar dagen wandelen

Omdat we zondag meteen weg gingen was het handig dat ik de yakdeken die ik vanuit Bhumtang moest krijgen nog thuis geleverd kreeg. Gelukkig ging dat goed.

Zaterdagmiddag zijn we dan ook druk aan het pakken geweest en 's avonds hebben we ons getrakteerd op een restaurant. Daar werden we flink verwaarloosd en toen we konden bestellen bleek dat lang niet alles beschikbaar was wat op de menukaart stond. Gelukkig hadden ze een goed uitleg. De koningin kwam er dineren. We hebben onze keus dan ook maar aangepast en zijn net zo lang blijven zitten tot we de koninging in levende lijve binnen zagen komen.

Zondag was nog hectisch. We waren nog niet helemaal klaar met pakken toen Kencho en Karma er al waren. We werden uitgezwaaid door de moeder van onze huisbazin. Ze had nog een zak walnoten van de eigen walnotenboom. Gelukkig hadden wij nog drie 'badeendjes' die eigenlijk voor de assistenten bedoeld waren. Die konden we nu aan haar geven voor haar kleinkinderen.. Ook Sonam kwam ons nog uitzwaaien. En daarna waren met ons 4-en op stap op weg naar Pobjikha valley. Daarbij kwamen we over Dochula die in mist en miezer gehuld was toen ik naar Punakha ging (en ook toen op de terugweg). Ter ere van Romke was er een stralend uitzicht op de Himalaya.

We zijn net over de pas het Pelgrimspad gaan doen. Dat loopt naar een klooster/tempel met mooie uitzichten.

Daarna was het lunchtijd, dat deden we weer op de pas zelf. En als gebruikelijk was het de bedoeling dat Karma en Kencho apart aten. Romke en ik vonden het gezelliger als ze bij ons kwamen zitten. En zo geschiedde.

Daarna was het doorrijden tot we bij onze homestay in Pobjikha valley kwamen

De laatste week les

De laatste week werd gekenmerkt door de voorbereidingen voor de eindpresentatie op de 16de. Er was weinig meer voor mij te doen behalve aanwezig zijn. Dat maakte het dan ook makkelijk om met Romke naar Paro te gaan om zijn rugzak op te halen die precies een week later dan gepland op het vliegveld aankwam. En ook daar waren de assistenten weer onontbeerlijk. Ze legden uit hoe het taxi-systeem werkte, besteld een taxi voor ons, legden uit hoe we de ritprijs konden berekenen als er ook andere mensen nog meegenomen werden etc. Heerlijk, lokale kennis.

Omdat we op de 9de al langs de balie gegaan waren in Paro om te kijken of de rugzak er al was wisten we nu precies waar we wezen moesten, niet 'Arrivals', noch 'Departures', maar 'Cargo'. Blijkbaar herkenden ze Romke want we hoefden niet eens te laten zien dat de bagage echt van hem was. Het was wel fijn dat de rugzak er was, want meteen na afloop van de cursus zouden we gaan trekken. Dan had Romke echt zijn hele tijd Bhuthan zonder zijn spullen gezeten. En waren de badeendjes die hij mee had niet goed terecht gekomen.

Die badeendjes waren bedoeld voor mijn studenten omdat ze nu echte programmeurs waren. Echte programmeurs gebruiken badeendjes bij het debuggen, zie rubber ducking. Behalve met badeenden heb ik ze ook kennis laten maken met de struisvogel. Als je weet dat er een bug in je programma zit kun je besluiten om te doen alsof die er niet is, met name als hij niet vaak optreed en erg kostbaar is om op te lossen en het makkelijker is om het op zo'n moment handmatig even recht te zetten. Dat was iets dat ik van Romke leerde in die laatste week en graag doorgaf aan mijn studenten.

Behalve dus wat losse eindjes en een uitstapje om Romke's rugzak op te halen moesten de studenten ook de eindpresentatie voorbereiden en wat culturele zaken voor de afsluiting regelen. Ze besloten tot twee dansen uit Bhutan en een Nederlandse volksdans die ik ze geleerd had. Dat hield in dat ik mee moest dansen. Toen heb ik ook maar aan een van hun dansen meegedaan. Een compleet andere stijl van dansen. We hebben van youtube afgekeken hoe hij moest. Helaas kan ik geen opnames van ons optreden delen. Op de facebookpagina moeten ergens foto's te vinden zijn maar ik zie ze even niet.

Gelukkig kan ik de officiële uitnodiging voor de afsluiting wel terugvinden. Altijd leuk voor het plakboek.

zaterdag 16 juli 2022

Taktsang op Jitske's verjaardag

De geboortedag van Guru Rinpoche is een nationale feestdag in Bhutan, gevierd op de tiende dag van de zesde maanmaand, die in juni of juli valt in de westerse kalender. Dit jaar was dat 9 juli, toevallig ook de geboortedag van Jitske. Het was dan ook erg leuk dat mijn klas een uitstapje had georganiseerd om de geboortedag te vieren. Zo had ik toch een beetje het gevoel dat ik iets aan Jitske's verjaardag deed.

Het uitstapje was naar Taktsang oftewel Tiger's nest. Het was op deze plaats dat Guru Rinpoche mediteerde en het Boeddisme naar Butan bracht. Vandaar dat het de plaats was waar we naar toe gingen op deze feestdag. Ik had Taktsang willen bezoeken, blij met het idee dat er bijna geen toeristen zouden zijn. Maar we kwamen om in de mensen. Iedereen die kon ging die dag naar Taktsang vanwege de betekenis van de dag en de betekenis van Taktsang. We stonden in de rij bij alle ruimtes waar beelden stonden om onze eerbied te getuigen. We stonden in de rij voor de grot, we stonden in de rij voor de boterthee en boterrijst, we stonden in de rij .... Maar het voelde gelukkig niet als toerist. We hebben maar zo'n 6 buitenlanders gezien

Om zes uur 's ochtends werden we opgepikt door de bus om bijtijds te kunnen starten met de wandeltocht omhoog. Dat betekende zonder ontbijt de deur uit omdat we anders nog vroeger op zouden moeten staan. Romke en ik kwamen in verschillende bussen terecht en ik had het ontbijt. Die zielepoot kon dus pas ontbijten toen we op de parkeerplaats van Taktsang waren. Ik had keus uit twee ontbijten. Hoewel ik had gezegd dat wij voor ons eigen ontbijt zouden zorgen, hadden de studenten toch ook ontbijt voor ons geregeld. En dat ontbijt was bij mij in de bus. Dat liep Romke dus ook mis.

Vanaf de parkeerplaats is het ongeveer twee uur lopen over een redelijk pad. Het enige probleem is dat het alleen maar omhoog is. De parkeerplaats ligt op 2580 meter en Taktsang op 3100. Dat was dus een leuke klim. Al helemaal voor Romke die pas op dinsdag was aangekomen en op 2400 meter had gezeten in Thimphu. Hij was nog niet geacclimatiseerd. De studenten namen gelukkig onze rugzakken over zodat we makkelijker konden lopen. En met de nodige rustpauzes lukte dat inderdaad. Bijna 500 meter stijgen.

Bijna boven kleedde iedereen zich om in de traditionele/formele kleding. Gelukkig had ik in de tussentijd ook een kyra gekocht met hulp van Karma en kon ik me dus ook netjes uitdossen.


Daarna de laatste loodjes. Rugzakken en mobiels en wandelstokken inleveren. Schoenen en sokken uit. Steile trappen op. En dan in elke ruimte, na al die hoogtemeters, 2 keer drie buigingen. Drie buigingen om respect en eerbied te betuigen aan de Boeddha, Dharma en Sangha (de Drie Juwelen). Voor meer uitleg over het idee achter de buigingen, lees bv neerbuigingen-waarom-en-hoe of buigen
Op 3100 meter hoogte na al dat wandelen waren die buigingen moeilijk om te doen vanwege gebrek aan adem. Gelukkig had een van de studenten al uitgelegd dat de verdienste die je kreeg toenam met de mate van afzien. Als je het zo bekijkt hebben we veel verdienste verworven. Dat is anders dan het Christendom, waar Jezus juist aan het kruis stierf om ons te verlossen. In het Boedisme wordt je geacht zelf aan je verlossing te werken.

Ik had ook bidvlaggen gekocht om op te hangen. Op een gegeven moment waren ze verdwenen. Geen flauw idee of en zo ja, waar, de studenten ze opgehangen hebben. Dat maakt natuurlijk niet uit want ze hangen op een winderige plaats om te zorgen dat de gebeden door de wind over de hele wereld verspreid worden. Toch, als Nederlander, had ik verwacht dat we ze samen op zouden hangen of dat ze minstens verteld zouden hebben dat ze ze opgehangen hadden.

Op de terugweg natuurlijk nog de nodige foto's maken. Op de brug bij de waterval scheen een traditioneel moment te zijn.

Daarna de hele afdaling. Dat kostte gelukkig minder moeite. Lunch op de parkeerplaats waar honden en paarden aan het bedelen waren om eten. Toen terug naar Thimphu. We waren om 6 uur weer thuis. Dat was dus 12 uur uit en thuis met een fantastische dag.

maandag 11 juli 2022

Beestenbende 2

Romke deed een interessante ontdekking qua beestenbende.
Er zijn nogal wat vliegen die graag binnen komen in ons appartement. Wat Romke ontdekte, was dat als je een raam open deed de vlieg daar meteen door naar buiten ging. Terwijl het raam aan de donkere kant van de kamer zat en de vlieg voor het raam waar de zon op stond. Alle keren dat hij dat deed (meer dan eens) ging dat op.

Een ander iets dat hem opviel betrof de zwerfhonden. Tijdens de picknick op de terugweg van Taktsang kwamen die bij ons zitten. Ze deden geen poging om uit de schotels te eten, ze bedelden niet, maar gingen gewoon liggen wachten tot ze gevoerd worden. Dat is voor zwerfhonden natuurlijk erg sociaal

Wat de honden betreft. Er zijn er erg veel. Toch zien we practisch geen hondenpoep. Ze krijgen natuurlijk ander eten, maar ze zullen toch wel gewoon poepen. Ik ben benieuwd waar dat dan is

De paarden daarentegen wilden wel uit de pannen eten. Die waren duidelijk minder goed opgevoed. Paardenpoep was ook duidelijk aanwezig

De koeien kwamen niet langs die hebben geen interesse in de mensen. Die gaan gewoon hun eigen gang.

vrijdag 8 juli 2022

Beestenbende

Ik had zo'n mooi stukje in gedachten toen ik op weg naar boven was. Maar door het werk en alles wat er gebeurd is ben ik het helemaal kwijt. Ik ga kijken of ik er toch nog wat van kan maken.

Zwerfhonden liggen overal te slapen overdag. Op stoepen opgekruld, midden op de weg languit op hun zij, op hun rug met hun poten omhoog in het gras. De wandelaars lopen eromheen, de auto's rijden eromheen. Soms komt een hond om aandacht bedelen, soms hapt hij naar je hielen als je te dicht langs loopt. Maar ze liggen voornamelijk zonnecel te spelen. Laden zich op voor de avond/nacht. Want 's nachts zijn ze actief. Je hoort ze vechten, blaffen, huilen. Alle energie die ze gedurende de dag opgespaard hebben wordt 's nachts gebruikt.
Eten krijgen ze van de Bhutanezen. Je kunt overal rijst en emma datsi vinden dat voor ze neergelegd wordt. Per slot kun je geen eten weggooien. Ik heb me erover verbaasd dat ik nog geen rat gezien heb. Maar misschien zorgen de honden er wel voor dat die geen poot aan de grond krijgen. Het schijnt dat de honden gesteriliseerd worden maar ik zie ook puppies, dus waarschijnlijk lukt dat niet 100 procent. Op de een of andere manier zijn ze wel sociaal ten opzichte van mensen. Ze komen soms kwispelstaartend op je af om wat aandacht, een aai of anderszins. Maar er zijn ook mensen die met stokken lopen, met name 's nachts, om aanvallen af te weren.

Behalve zwerfhonden die zich niets aantrekken van het verkeer zijn er ook koeien en paarden. Het is me niet duidelijk of die van iemand zijn of niet. Maar ook zij liggen overal en lopen onverstoorbaar door het verkeer. De koeien zijn niet heilig en de paarden ook niet. Volgens sommigen zijn ze van niemand want als goed Boedist zijn dieren van zichzelf, maar ik zie wel kaas en boter dus blijkbaar zijn er koeien die gemolken worden en als ze loslopen met hun kalf bij zich lijkt me dat moeilijk. Daar valt nog wat uit te zoeken.

Een paar jaar geleden in Kathmandu zag ik overal apen in de stad. Die ben ik hier nog niet tegen gekomen. Navraag bij de assistenten leert mij dat ze in Thimphu niet voorkomen. Wel in de dorpen waar ze het eten stelen. In Pobjikha, waar we de laatste week blijven, schijnen ze voor te komen. Net als beren. Alleen zijn die beren niet geïntegreerd in de samenleving maar leven solitair

En dan zijn er nog de kakkerlakken, muggen, vliegen, vlinders, vogels en de haan die me elke ochtend wakker maakt met zijn gekraai.

donderdag 30 juni 2022

THT en ingrediëntenlijstjes

De eerste keer dat ik yoghurt kocht waren er alleen potten met de datum van vandaag te krijgen. Vreemd. Nadere inspectie leerde dat er ook opstond tot wanneer na verpakken de yoghurt eetbaar was. Ditzelfde was ook bij de honing het geval en bij meer lokaal verpakte producten. Dat houdt dus in dat je altijd aan het hoofdrekenen bent als je boodschappen doet. Dat houdt je bij de les.

Ingrediëntenlijsten zijn ook zoiets. Op de broodverpakking staat bloem, zuurdesem en water, op de jam staat honing, suiker, duindoornbessen. In deze twee voorbeelden vielen me al twee dingen op. Waarschijnlijk is er geen voorgeschreven volgorde van de ingrediënten van de ingrediëntenlijst van veel naar weinig. Dit gezien het feit dat bij de jam honing als eerste genoemd wordt en bij brood bloem als eerste. Het tweede dat opvalt is dat de lijst precies die ingrediënten noemt die je zelf zou gebruiken als je zoiets zou maken. Er zitten geen anti-oxidanten, conserveermiddelen, smaakversterkers, kleurstoffen, ... in. Dat merk je wel doordat etenswaren inderdaad sneller bederven. Maar het geeft wel het gevoel dat je zuiverder eten naar binnen aan het werken bent. Eten dat hopelijker ook voedzamer is vanwege de afwezigheid van toevoegingen.

dinsdag 28 juni 2022

Een tochtje naar Buddha Dordenma Statue

Zondag wilde ik wat beweging hebben en een tochtje naar de Buddha Dordenma Statue zou volgens Google Maps maar anderhalf uur duren, ongeveer 5,4 km zijn en 285 meter stijgen en 45 dalen. Het was niet duidelijk of bij die hoogtemeters ook de hoogtemeters bij de tempel zelf zaten of dat je dan aan de voet ervan was. Maar het leek een rustige zondagwandeling met tijd genoeg voor middagdutjes als ik weer terug was.

Uiteraard loopt Google Maps achter op de werkelijkheid. Er waren niet bestaande wegen, afgesloten wegen, omleidingen en nog zo wat oponthoud (zoals slecht kaart lezen en daardoor omlopen). Gedurende de hele wandeling zag je overal werkzaamheden. Opengebroken straten, huizen in aanbouw, grond die geëffend werd, riolering die aangelegd werd, waterafvoer die verbeterd werd, etc. Het blijkt dat er een inhaalslag gemaakt wordt na 2 jaar covid. (Zelfs zo erg dat een café een wachtwoord op zijn wifi heeft van GoOmicron :-). Al die activiteiten gingen op zondag gewoon door.

Behalve dit soort afleidingen en vertragingen waren er ook andere afleidingen. Tot voor kort had ik nooit van khuru gehoord, maar nu onderweg zag ik het prompt overal gespeeld worden. Khuru is een soort openlucht darten met zwaardere pijltjes en een afstand van zo'n 20 meter. Ik had de mazzel om bij de aanvang van een partij te zijn. Beide kampen van ongeveer 8 spelers begonnen met een soort "oorlogsdans" waarbij gezongen werd. Ze hadden ook nog een riem om hun middel waaraan lappen mooi gekleurde stof hingen. Als je de omschrijving van wikipedia leest, dan staat daar bij punt 6 iets over white cuffs die zouden moeten helpen om het doel aan te wijzen. Wat de schrijver op wikipedia duidelijk niet weet is dat de tradionele go witte mouwomslagen heeft. Daar komen die witte mouwomslagen vandaan. Ze zijn niet speciaal voor khuru.
Ik had de darts al een aantal keren in winkels gezien en me afgevraagd wat het waren en waar ze voor gebruikt werden. Wel, nu weet ik het dus.

Uiteraard waren er ook de boomgaarden, vogels, bouwstijlen, zwerfhonden, vlinders, ... te bewonderen onderweg. Dat houdt natuurlijk ook behoorlijk op.

Toen ik er bijna was, kwam ik een openlucht fitness tegen. Die heb je op veel plaatsen in Bhutan. Ik had ze de vorige keer ook al gezien. Maar na 250 meter stijgen en 5 km lopen had ik niet het gevoel dat ik een extra fitness training nodig had. Ik heb hem dus maar links laten liggen

En toen was ik eindelijk bij de tempel. Een hoge, hoge trap. Op het eind een groot plein en daarop de Buddha. Uiteraard met de klok mee om de tempel heen, daarna een laag hoger nog een keer rond en daarna nog een laag hoger nog een keer rond. En daar kon je de tempel in. Volgens het bord bij de ingang zou er lunchpauze zijn maar omdat de lokale bevolking gewoon naar binnen ging heb ik dat ook maar gedaan.

De anderhalf uur van Google Maps werd door alles wat ik onderweg tegenkwam drie uur. De terugweg hoopte ik sneller te zijn. Per slot gaat dat naar beneden en heb ik qua architectuur alles op de heenweg al gezien en ken ik de weg in de tussentijd. Dat lukte. Na een half uur was ik weer thuis. Dat kwam voornamelijk omdat ik een lift aangeboden kreeg van een familie die vond dat ze een oma toch niet konden laten lopen.